18 november 2026 t/m 30 april 2027

Mini-expositie tegels in Museum Overschie

wand- en herdenkingstegels sommige wel 100 jaar oud

In museum Overschie is tot en met augustus 2026 een kleine exposite te zien van zo’n honderd oude wand- en herdenkingstegels. Sommige tegels zijn honderden jaren oud, andere zijn veel jonger. In de expositie zijn ze geordend naar de tijd waarin ze gemaakt zijn.

Veel (oudere) mensen hebben een ingelijst tegeltje aan de wand hangen. Ze kregen het als afscheidscadeau toen ze met succes van school gingen, of als prijs voor een sportwedstrijd. Dat zijn unieke gelegenheidsexemplaren, vooral als je naam er op staat. En sommige mensen hebben nog een oud bijzettafeltje met antieke tegeltjes erop.

Woon je in een huis van voor 1900, dan vind je soms losse wand- of vloertegels die veel ouder zijn. Die tegels zijn al lange tijd verzamelobject. Ook het museum heeft een grote verzameling. Nu zijn de honderd mooiste te zien.

Waarom tegels?

Als bouwmateriaal hadden tegels een heel praktische reden. Met tegels bedekte wanden zijn namelijk beter bestand tegen vocht dan muren met een laag kalkspecie – daarom worden ze nog steeds standaard gebruikt in badkamer en toilet. In huizen zonder spouwmuren werden tegels veel meer gebruikt dan nu. Want geen spouwmuur betekent meer vocht. Spouwmuren zijn pas vanaf 1960 verplicht en werden daarvoor maar sporadisch aangetroffen.

Grote collectie

Museum Overschie heeft een grote collectie wandtegels uit gesloopte panden in de Dorpsstraat, de Kleinpolderkade, de Delftweg en andere oude straten. Niet altijd is bekend waar de tegels precies vandaan komt. Eenmaal van de muur afgehaald, gaan ze namelijk gemakkelijk rondzwerven. Wandtegels van voor 1900 zijn over het algemeen met pure kalkspecie bevestigd. Die tegels haal je er gemakkelijk in zijn geheel af. Met moderne tegellijm is dit niet meer mogelijk en gaan tegels snel kapot.

Afbeeldingen

De oorsprong van wandtegels met een voorstelling (vaak met geometrische figuren) ligt in Islamitische landen en kwam vanaf de 16e eeuw via Spanje en Portugal naar ons land overgewaaid. Alleen in sommige delen van het Midden Oosten (zoals het multiculturele Perzië en Sjiitische gebieden) werden mensen en dieren op tegels afgebeeld.

Delfstblauw?

Vaak noemen mensen antieke tegels ‘Delftsblauwe tegeltjes’. Maar de oudste in Nederland gemaakte tegels zijn vaak anders gekleurd en komen helemaal niet uit Delft. Rotterdam had zelfs een grotere tegelproductie dan Delft.

Nederland, en ook Rotterdam, was altijd vol van handelsgeest; je vindt Nederlandse wandtegels dan ook op muren over bijna de gehele wereld, tot Brazilië, Scandinavië en Polen aan toe. Heen met de boot tegels vervoeren, terug hout voor de bouw van schepen of huizen.

Sierborden en vazen

De tegelexpositie van het museum is gecombineerd met tentoongestelde sierborden en vazen, en natuurlijk met allerlei interessante informatie. In een tweede artikel meer over de afbeeldingen die je op tegels kunt vinden en de veranderingen die daarin plaatsvonden.

tekst: John van den Berg
foto’s: Beeldbank Museum Overschie